تعدیل چیست؟

تعدیل در پروژه‌های عمرانی به معنای تغییر و تنظیم مجدد مبالغ پرداختی به پیمانکاران در طول اجرای پروژه است. این تعدیل به منظور جبران نوسانات قیمت مصالح، دستمزدها و سایر هزینه‌های مرتبط با پروژه در طول زمان انجام می‌شود. به عبارت دیگر، تعدیل باعث می‌شود که مبالغ قرارداد با شرایط واقعی و قیمت‌های روز بازار هماهنگ شود.

صورت وضعیت تعدیل سندی است که توسط پیمانکار تهیه و ارائه می‌شود و در آن محاسبات مربوط به تعدیل مبالغ کارکرد پیمانکار در یک دوره مشخص (معمولاً سه ماهه) انجام می‌گیرد. این صورت وضعیت پس از تهیه و تأیید صورت وضعیت کارکرد اصلی تنظیم می‌شود.

نحوه محاسبه صورت وضعیت تعدیل:

محاسبه تعدیل بر اساس ضریب تعدیل انجام می‌شود. ضریب تعدیل برای هر دوره سه ماهه و برای هر فصل از فهرست بهای واحد پایه (یا رشته‌ای یا کلی، بسته به نوع قرارداد) به طور جداگانه محاسبه می‌شود.

فرمول کلی محاسبه ضریب تعدیل به شرح زیر است:

(1-(شاخص مبنای پیمان/شاخص دوره انجام کار))*0.95=ضریب تعدیل

در این فرمول، شاخص دوره انجام کار، شاخص قیمت مربوط به دوره‌ای است که کار در آن انجام شده است. این شاخص‌ها به صورت دوره‌ای توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور منتشر می‌شوند.
شاخص مبنای پیمان: شاخص قیمت مربوط به دوره‌ای است که قیمت پیشنهادی پیمانکار بر اساس آن ارائه شده است (معمولاً یک دوره قبل از آخرین مهلت تسلیم پیشنهاد قیمت در مناقصات).
0.95: یک ضریب ثابت است که ممکن است در شرایط خاص قرارداد تغییر کند (مثلاً در صورت اتمام زودهنگام پروژه).
پس از محاسبه ضریب تعدیل برای هر فصل، مبلغ تعدیل مربوط به آن فصل از صورت وضعیت کارکرد به صورت زیر محاسبه می‌شود لازم به ذکر است که ضریب تعدیل به 3 رقم اعشار گرد می شود:

مبلغ کارکرد آن فصل در صورت وضعیت کارکرد×ضریب تعدیل آن فصل=مبلغ تعدیل هر فصل

در نهایت، مبلغ کل تعدیل صورت وضعیت، مجموع مبالغ تعدیل مربوط به تمام فصول کارکرد در آن دوره خواهد بود.

کاربرد تعدیل:

جبران افزایش هزینه‌ها: اصلی‌ترین کاربرد تعدیل، جبران افزایش قیمت مصالح، دستمزدها و سایر هزینه‌های پروژه به دلیل تورم و نوسانات بازار در طول مدت اجرای قرارداد است.
جلوگیری از ضرر پیمانکار: با پرداخت تعدیل، پیمانکار از ضرر ناشی از افزایش هزینه‌ها مصون می‌ماند و می‌تواند پروژه را با کیفیت مطلوب به اتمام برساند.
ایجاد انگیزه در پیمانکار: اطمینان از جبران هزینه‌ها، انگیزه پیمانکار را برای ادامه و اتمام به موقع پروژه افزایش می‌دهد.
کاهش اختلافات: وجود سازوکار تعدیل از بروز اختلافات مالی بین کارفرما و پیمانکار ناشی از تغییر قیمت‌ها جلوگیری می‌کند.
واقعی‌سازی هزینه‌های پروژه: تعدیل باعث می‌شود هزینه‌های نهایی پروژه با قیمت‌های واقعی زمان اجرا تطابق داشته باشد.

مثال:

فرض کنید یک پروژه ساختمانی در سه ماهه دوم سال 1403 با مبلغ اولیه 1,000,000 ریال قرارداد بسته شده است. شاخص مبنای پیمان مربوط به سه ماهه اول سال 1403 برابر با 120 است.

در سه ماهه چهارم سال 1403، پیمانکار صورت وضعیت کارکرد خود را به مبلغ 200,000 ریال ارائه می‌دهد. شاخص مربوط به سه ماهه چهارم سال 1403 برابر با 130 است.

برای محاسبه تعدیل این صورت وضعیت: